Het bestuur van de Verenigde Bathmense Ondernemers (VBO) wil gaarne reageren op het ontwerp van de  Dorpsvisie Bathmen. Bij de opstelling van deze reactie is het advies ingewonnen van de Afdeling DAD van het Hoofdbedrijfschap Detailhandel (HBD). Onze inspraakreactie heeft tevens de volle steun van ondernemersvereniging MKB Deventer. Na een grondige bestudering van de visie heeft dit geleid tot de navolgende inspraakreactie.

1 – Doelstelling.
Op bladzijde 3 van de Dorpsvisie staat de volgende doelstelling:

“het zorg dragen voor een verantwoorde ontwikkeling van het dorp Bathmen met ruimte voor wonen, werken en voorzieningen, met behoud van het dorpse karakter en de eigen identiteit.”

Inhoudelijk is er weinig aan te merken op een dergelijke doelstelling. Maar het is een veel te behoudende doelstelling. Er spreekt geen enkele ambitie uit. Het wil geen “kansen benutten” of “sterke punten nader uitwerken”. Laat staan dat het ruimte biedt voor een versterking van maatschappelijke verbanden en noodzakelijke economische ontwikkeling. Met een dergelijke centrale doelstelling heb je nauwelijks een “Dorpsvisie” nodig, maar zou een “Plan voor Dorpsbeheer” bijna kunnen volstaan.

2 – De “Lagenbenadering”.
Van de “Lagenbenadering” kan in principe hetzelfde gezegd worden. De benadering is op zich niet verkeerd. Natuurlijk moeten ontwikkelingen in de bovenste laag zich richten naar de onvervangbare kwaliteiten uit de onderste twee lagen. Maar niet alles uit de onderste lagen is van een onvervangbare kwaliteit. Dat geldt met name niet voor de middelste laag “de infrastructuur”.  Daarbij kan tevens afgevraagd worden of “de infrastructuur” beperkingen moet opleggen aan de bovenste laag (wonen, werken, recreëren). Het zou toch logischer zijn als de maakbaarheid van de infrastructuur wordt ingegeven door de noodzakelijke ontwikkelingen vanuit de bovenste laag.

Een goede uitvoering van de “Lagenbenadering” brengt tevens met zich mee dat de bovenste laag niet alleen adequaat in beeld wordt gebracht, maar bovendien dat daaruit vervolgens de essentiële conclusies worden getrokken. Voor twee zaken is dat onvoldoende gebeurt, namelijk ten aanzien van de demografische ontwikkeling van Bathmen èn ten aanzien van de positie van de winkelvoorzieningen in Bathmen.
3 – Bevolkingsontwikkeling.
Een grafiek toont de bevolkingsontwikkeling van Bathmen sinds 1995. Hieruit blijkt dat de bevolkingsomvang in Bathmen al geruime tijd tamelijk stationair iets boven de 5000 inwoners ligt. Er is geen daling en er is geen groei. Ten opzichte van andere plaatsen betekent dit een relatieve achteruitgang.

Wat de toekomst gaat brengen wordt op bladzijde 9 van de Dorpsvisie aangegeven. Daar wordt de demografische uitgangspositie voor de toekomst geschetst:
-    Een negatief geboorteoverschot;
-    Een negatief migratiesaldo;
-    Een hoog percentage 65 plussers (16,5%);
-    Een zeer hoog percentage 45 plussers (46,3%), ter vergelijking Overijssel 38,6%.

Hieruit kan slechts de conclusie getrokken worden dat de bevolkingsomvang in toenemende mate zal gaan dalen.
Dat staat ook enigszins cryptisch in de tekst aangegeven:

“Het negatieve geboorteoverschot in combinatie met het negatieve migratiesaldo maakt dat de komende jaren vooral de toenemende gezinsverdunning de woningbouwopgave zal bepalen.”

Voor een gezonde ontwikkeling is een evenwichtige bevolkingsgroei van groot belang. Dat geldt voor grote plaatsen, voor kleine plaatsen, en dus ook voor dorpen. Voorkomen moet worden dat een dorp als Bathmen wegglijdt naar een omvang waarbij het draagvlak voor allerlei voorzieningen wegvalt. Dat geldt zowel voor maatschappelijke voorzieningen als commerciële voorzieningen.

4 – De winkelvoorzieningen in Bathmen.
Op bladzijde 24 wordt er geconstateerd dat er wat betreft de detailhandel geen structurele afname van het verzorgingsniveau is geweest. Als er gekeken wordt naar de ontwikkeling van het verkoopvloeroppervlak dan kan dat inderdaad geconstateerd worden. Veel belangrijker is echter de vraag of  het verzorgingsniveau ook van een voldoende niveau is.

Het verkoopvloeroppervlak per inwoner kan als een goede maat worden gezien voor de hoogte van het verzorgingsniveau. In grafiek 2 wordt het verloop vanaf 2000 weergegeven. Het algemene beeld lijkt stabiel, maar eveneens kan geconstateerd worden dat het aanbod per inwoner in 2005 zo’n 13% lager ligt dan in het jaar 2000.

Ook wordt de omvang van het aanbod per inwoner van Bathmen vergeleken met de gemiddelde omvang van het aanbod per inwoner in Nederland, Overijssel, en vier klassen voor inwonersomvang.  Dit geeft een zorgelijk beeld.

De gemiddelde inwoner van Overijssel heeft de beschikking over een 83% groter winkelaanbod in zijn directe woonomgeving dan de gemiddelde inwoner in Bathmen.
Strikt genomen zou Bathmen vergeleken moeten worden met de inwonersklasse 5000-7500. Echter, de distributieplanologische situatie in Bathmen is vergelijkbaar met de inwonersklasse 2500-3500. Bovendien ligt het maar net boven het echte kleine kernen niveau.

Een dergelijk laag verzorgingsniveau duidt op een hoge afvloeiing van koopkracht. Bovendien duidt dit op een situatie waarbij bestaande winkelvoorzieningen in het algemeen niet ver boven hun kritische drempelwaarde zullen functioneren. Versterking van het huidige aanbod in Bathmen (kwantitatief en kwalitatief) is dan ook dringend gewenst.

Een bijkomend probleem daarbij is dat de kritische drempelwaarde van voorzieningen tengevolge van de schaalvergroting nog onverminderd zullen stijgen. Of, met andere woorden, bij een stagnerende bevolkingsontwikkeling zullen steeds meer voorzieningen onder de kritische drempelwaarde geraken.

Kortom, de leefbaarheid van het dorp Bathmen is in het geding. Dat geldt voor winkels, maar ook voor scholen, verenigingen, etc.

5 – Het woningbouwprogramma.
Het moge duidelijk zijn dat het woningbouwprogramma een belangrijke bijdrage zou kunnen leveren aan een versterking van het maatschappelijk en economisch functioneren van het dorp Bathmen. Helaas zal dat met het voorgestelde woningbouwprogramma niet het geval zijn: zo’n 150 woningen zullen nodig zijn voor de eigen behoefte (gezinsverdunning).  De overige 50 woningen kunnen misschien het verlies van het negatieve geboorteoverschot en het negatieve vertrekoverschot enigszins compenseren. Per saldo dreigt nog steeds een terugloop van de bevolkingsomvang.

Het woningbouwprogramma dient dan ook nadrukkelijk te worden bijgesteld. Twee uitgangspunten zouden daarbij de leidraad moeten vormen. Ten eerste een bevolkingsgroei in de komende planperiode naar zo’n 6.000 inwoners. En ten tweede het streven naar een veel evenwichtigere bevolkingsamenstelling, met name qua leeftijdsopbouw.

Het lijkt ambitieus, maar in feite is het een noodzakelijke inhaalslag: wij moeten nu datgene nog realiseren wat gisteren al af had moeten zijn.

6 – Bedrijvigheid.
De VBO ondersteunt de visie ten aanzien van de bedrijvigheid zoals beschreven op de bladzijden 46 en 47. De keuze voor de Woertmansweg is goed gemotiveerd: een goede ontsluiting vanaf de A1, voldoende capaciteit, en het ontziet de lokale wegen van extra vrachtverkeer.

Het is bovendien een goede zaak dat het gebied ten zuiden van de Schipbeek gevrijwaard wordt van verdere bebouwing. Het is de landschappelijk waardevolle hoofdentree van Bathmen en bepaalt mede het consistente “groene” karakter van het dorp Bathmen. Het weerspiegelt daarmee de hoge woonkwaliteit. Een woonkwaliteit die de VBO graag wil delen met vele nieuwe inwoners.

De VBO verzoekt uw College dan ook om het ontwerp van de Dorpsvisie aan te passen. De aanpassing zal met name het ruimtebeslag moeten bevatten die noodzakelijk is voor het naar boven toe bijgestelde woningbouwprogramma.

De VBO beseft terdege dat een dergelijke bijstelling het huidige ontwerp te boven gaat en dat het ongetwijfeld aanleiding zal zijn voor nieuwe discussies over de gewenste ruimtelijke ontwikkeling van Bathmen. Als dit tot vertraging leidt, dan moet dat maar zo zijn. Beter een gedragen dorpsvisie die nieuwe impulsen geeft, dan een dorpsvisie die wel snel vastgesteld kan worden, maar die eigenlijk geen oplossingen biedt voor een sluimerende teloorgang in de nabije toekomst.